15. Creativiteit, fantasie en spel – ‘doen alsof’ en vat op de wereld krijgen

Fantasie is een creatieve manier van omgaan met de werkelijkheid waarbij kinderen hun eigen wereld creëren. Spel is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Door te spelen, leren ze beter te denken. En door samen te spelen, leren kinderen hoe ze zich moeten gedragen.
Het fantasiespel of ‘doen alsof’-spel van kinderen ontwikkelt zich door de jaren heen. Het begint met het letterlijk nadoen van mensen en situaties, en het groeit uit tot een heel ingewikkeld spel. Daarin zijn geheugen, aandacht, taal, creatief denken, inlevingsvermogen en samenwerking belangrijk (zie 14. Leren denken).
De meeste kinderen fantaseren gemakkelijker dan volwassenen. Kinderen hebben letterlijk een soepeler brein dan volwassenen, waardoor ze nog alle kanten op kunnen denken (zie 3. De hersenen).
Kinderen gebruiken hun fantasiespel om grip te krijgen op de wereld en hun positie daarin. Daarbij houden ze rekening met de regels die in de buitenwereld gelden: het kind dat de boef speelt, gedraagt zich anders dan het kind dat de politieman speelt. Doen ze dat niet, dan kunnen ze elkaar niet aanspreken op hun gedrag.
Het is belangrijk dat kinderen hun fantasie actief vormgeven: dat ze denken én handelen. Zulke kinderen ontwikkelen zich beter dan kinderen die alleen maar passief zitten te kijken: naar videogames en op internet.
Kinderen ontwikkelen hun creativiteit het beste door samen te werken. Daarbij is een goede balans nodig tussen vrij spelen en spelen met een wedstrijdelement.
Ouders en andere opvoeders moeten de fantasie van kinderen niet te veel sturen. Geef ze lekker de ruimte, dan krijg je nog eens een andere kijk op de werkelijkheid.